Hollanda'da yetişkin bir erkeğin ortalama boyu 181,2 cm, kadınınki 167,9 cm. Bu, 200 ülke arasında iki cinsiyette de birinci sıra. Dünya ortalaması erkeklerde yaklaşık 169 cm, kadınlarda 156,7 cm; yani ortalama bir Hollandalı, ortalama bir dünyalıdan erkeklerde 12, kadınlarda 11 cm uzun.
En genç kuşakta fark daha da belirgin: 2019'da 19 yaşına gelen Hollandalı erkeklerin ortalaması 183,8 cm, kadınların 170,4 cm.
👉 Kendi boyunla Hollanda'da kaçıncı olurdun? heightscore.com/tr — ülkeyi Hollanda seç.
Her zaman böyle değildi
Hollandalılar 19. yüzyılın ortasında Avrupa'nın kısa halkları arasındaydı: askerlik kayıtlarına göre gençlerin ortalaması 165 cm civarındaydı. 20. yüzyıl boyunca boy ortalaması neredeyse kesintisiz arttı. 1896–1996 doğumlu kuşakları inceleyen yüz yıllık çalışmaya göre bu dönemin en uzun insanları, 20. yüzyılın son çeyreğinde doğan Hollandalı erkekler. [1]
Bu da cevabın büyük kısmının genlerde değil, koşullarda olduğunu gösteriyor: genler bir yüzyılda bu kadar değişmez.
Bilinen etkenler
1. Beslenme. Çocuklukta yeterli protein ve enerji; Hollanda'da süt ve süt ürünleri beslenmenin önemli bir parçası. Boy, en çok bebeklik ve ergenlikteki büyüme atağında belirleniyor.
2. Sağlık ve hijyen. Çocukluk enfeksiyonları vücudun enerjisini büyümeden savunmaya kaydırır. Temiz su, aşı ve erişilebilir sağlık hizmeti, aynı genlerle daha uzun bir yetişkin demek.
3. Gelir eşitliği. Ortalama boy, bir ülkedeki en yoksul çocukların büyüme koşullarına çok duyarlı. Gelirin görece eşit dağıldığı ülkelerde ortalama daha yüksek çıkıyor; İskandinavya ve Baltık ülkeleri de listenin üstünde.
4. Doğal seçilim — olası bir ek etken. Kuzey Hollanda'da yaklaşık 94 bin kişiyi kapsayan bir çalışma, 1935–1967 doğumlularda uzun erkeklerin ortalamada daha fazla çocuğu olduğunu buldu. Bu, boyu uzatan gen varyantlarının nüfusta hafifçe çoğalmış olabileceğini düşündürüyor. Çalışma genetik test içermiyor; yazarlar bunu iyi yaşam koşullarının yanında ek bir etken olarak görüyor. [2]
5. Genetik. Bir nüfusun içinde boy farklarının büyük kısmı kalıtsal: ikiz çalışmalarında kalıtım oranı yaklaşık %80. [3] Ama bu oran yalnızca bir nüfusun içindeki farkları anlatır; ülkeler arasındaki farkın nedenini söylemez. Hollanda'nın bir yüzyılda bu kadar uzaması ise genlerden çok koşulların değiştiğini gösteriyor.
Yetişen rakipler
Genç kuşakta fark kapanıyor. 2019'da 19 yaşındaki erkeklerde ilk beş:
| Sıra | Ülke | Ortalama (19 yaş, 2019) |
|---|---|---|
| 1 | Hollanda | 183,8 cm |
| 2 | Karadağ | 183,3 cm |
| 3 | Estonya | 182,8 cm |
| 4 | Bosna-Hersek | 182,5 cm |
| 5 | İzlanda | 182,1 cm |
Karadağ'da genç erkekler tüm yetişkin erkeklerden 4 cm, Hollanda'da 2,5 cm uzun. Hollanda'daki artış yavaşlarken Balkanlar'daki artış sürüyor.
Peki Türkiye?
Türkiye'de yetişkin erkek ortalaması 173,4 cm, kadın 158,0 cm (200 ülke içinde 65. sıra civarı). Genç kuşakta tablo değişiyor: 19 yaşındaki erkekler 176,4 cm, kadınlar 161,8 cm — tüm yetişkinlerden erkeklerde 2,9, kadınlarda 3,8 cm fazla.
Bir örnek: Türkiye'de 180 cm bir erkek en üst %19 içinde; Hollanda'da aynı boy en üst %57. Aynı boy, farklı kalabalık.
Yöntem notu. Ülke ortalamaları NCD-RisC'nin 19 yaş boy serisinden, her kuşağın 19 yaşına geldiği yılın değeri alınarak ve UN WPP 2024 yaş dağılımıyla ağırlıklandırılarak hesaplanır; 40 yaş sonrası hafif kısalma eklenir. "Genç kuşak" farkı, kuşaklar arası değişimin yanında yaşlanmayla kısalmayı da içerir. Ayrıntı: heightscore.com/tr/methodology
Kaynaklar
- NCD Risk Factor Collaboration (2016). A century of trends in adult human height. eLife 5:e13410. 19. yüzyıl ortası için: Hollanda askerlik kayıtları (1830–1913) üzerine Groningen Üniversitesi çalışması.
- Stulp G., Barrett L., Tropf F. C., Mills M. (2015). Does natural selection favour taller stature among the tallest people on earth? Proceedings of the Royal Society B 282: 20150211.
- Silventoinen K. vd. (2003). Heritability of adult body height: a comparative study of twin cohorts in eight countries. Twin Research 6(5).